Bruno dux, Bruno II (1024-1057) was een Friese graaf die in de 11e eeuw over Midden-Friesland heerste
De Brunonen danken hun huidige bekendheid aan de munten die nog steeds met enige regelemaat worden gevonden
Kaart van Idaardeadeel van 1866, bij Friens liggen de saten van Beslinga en Biesta
Kaart van Idaardeadeel van 1866, bij Friens liggen Beslinga, Biensma en Bruinsma
 
   

Familienaam Bruinsma

 

Over de oorsprong van de familienaam Bruynsma bestaat geen zekerheid.

Tot 1811 typeerde de Friese naamgevingsnorm zich door het gebruik van patroniemen en vernoemingen volgens relatief vaste regels. De eerste naam was bij mannen de naam van de vader van de vader, de tweede naam was een patroniem, bijvoorbeeld vaders naam was Bocke Hepkes Bruynsma, dan was de naam van de oudste zoon normaal gesproken Hepke Bockes Bruynsma. Bij dochters was dat Hetske Bockesdr Bruynsma. De achternaam Bruynsma werd niet in alle gevallen gebruikt.

 

Oorsprong van familienaam Bruinsma
Algemeen aanvaard is dat de naam Bruynsma, later Bruinsma, afkomstig is van de Bruynsma sate in Friens. Reeds in 1468 werd melding gemaakt van een Popke Bruinsma (wsl. Bruynsma) die samen met Popke Roorda in de grietenij Idaarderadeel van het klooster Aalsum op 2 augustus 1468 een akte van indemniteit ontving voor bewezen diensten. Op de atlas van 1866 is de Bruinsma state ingetekend ten zuiden van de kerk van Friens. De gemeente Friens ligt in Idaarderadeel, enige kilometers ten oosten van Grouw.


Sint Bruno of Brunonen
Ik doe de suggestie dat de naam Bruinsma verwijst naar Sint Bruno en/of de Brunonen. Er zijn talrijke verwijzingen; oude en hedendaagse persoonsnamen die verwijzen naar de heilige Sint Bruno, verjaardag 17 mei. Algemeen oude Germaanse namen als Brungar, Brunhard, Brunolf, en in de bekende vrouwennaam Brunhilde of varianten daarop als Brynhilde, Brunhild and Brinhilde, Brynnhilde, Brunilda, Brynhilda, Brynhild, Brunnhilda, Brinhilda and Brinhild.


Bruynsma als patroniem
Allereerst dan het oude patroniemicoon Bruning (in Duitsland Brauninng, in Engeland Browning), dat in Friesland als Britninaga, Bruininga/Bruininge en, samengetrokken, als Brunia voorkomt, en in Vlaanderen Bruyninckx. Verder Bruining in Holland ; Brunings in Gelderland; elders Bruning, Bruynintghuys en Bruinrinkzweerd, enz. Dan Bruna, Bruinema, Bruinsma, Brunsema, Brunsma, Bronsema, Brontsema en Brondsema, allen Friese patroniemakale vormen, maar ook andere minder bekende Friese namen als Brunsvelt/Brunsveld, Bruinsvelt, Bruitsma, Bruman, e.d.


Plaatsnaam verwijzingen
De plaatsnamen, waaraan de mansnaam Bruno ten grondslag ligt, zijn niet minder talrijk als de geslachtsnamen. Zie hier slechts enkelen uit dat groot aantal : Brunswijk (Braunschweig), stad in Duitsland ; Brunswarden, gehucht bij het dorp Rodenkirchen in Butjadingerland (Oldenburger Friesland) ; Bruinsma-sate is in Idaarderadeel, Friesland ; Bruintingspolder bij Zevenbergen in Noord-Brabant; Bruininkhuis bij Tubbergen in Twente ; Bruinink is een hoeve bij het dorp Eibergen in Gelderland; Bruneinberglae, een oud dietsch (vlaamsch) dorp bij Kales of Calais in Frankrijk; Bruinspan is een duindel bij Katwijk in Holland; Brunasveld, gehucht bij Zelhem in Gelderland; enz. En behoren de plaatsnamen Brucinisse (Bruin-nisse?) dorp in Zeeland, Brunkwit (Brunke-heim?) gehucht bij het dorp Beers in Noord-Brabant, Brucnsuin of Brunssenrt (Brunsheim ?)


De Brunonen
Mogelijk verwijst de familienaam Bruinsma direct of indirect naar de Brunonen; een van oorsprong Duitse adellijke familie, vernoemd naar hun stichter, Graaf Brun van Saksen. In 942 stichtten de Brunonen een graafschap in Brunswijk, het huidige Braunschweig. De Brunonen voerden in de 11e eeuw enige tijd het bestuur over Friesland, delen van het huidige Noord Nederland en een deel van Duitsland. De graafschappen maakten in die periode onderdeel uit van het Germaanse Rijk.

De Brunonen lieten als eersten in Friesland grote hoeveelheden munten slaan. De munten worden met enige regelmaat in de aarde teruggevonden in het handelsgebied van destijds rondom de Oostzee, in Noordduitsland, Friesland en Groningen.


Oudfries kroniekje
Volgens een handschrift uit de Ommelander Archieven.

"Als wy lesset in Cronicis, dat deer weren tree broeren, deer Freeslant aerst begunden. Thy ena heet Friso. Thy ora heet Saxo. Thy tredda heet Bruno.2 Thy Saxo maket dat land fan Saxonia, that coem van syn nama, ende that land by der Elve, by da vloede. Thy odera broder, dy heet Bruno, dy maked Bruynswyck ende Wostfalen, that loegh is byder Wysere. Ende al deer tymrade hy een steenhuys, deer hieten is Bruuns berch. Thy tredda heet Friso, deer is Vriesland efter naemd. Ende dis Friso, dy taech saun synnen ende een dochter. Ende hy sette elcken sijnne in een sonderlinga Zeland der saunselanden. Ende dyo dochter Wymede, ther is also naemd, tha setta hy in Wymidis land, deer that wetter om ghyngh, Hylderici, Thitinarici ende Caldaleni. This wolden da broederan breda, that is twisscha da Wisere and tha Elva. Lytick is, theer wonyan and sint wrdrewen to Schata and tho Hamerstene. Tha deel send strenstzen alder to. Thisse land send aldus hieten: Haddingaland, Dithmerscha land, Kedingha land. Dat is wtkommen fan Wimkema land.

Zoals wij lezen in de kronieken, waren er drie broers die zich als eerste vestigden in Friesland. De ene heette Friso. De andere heette Saxo. De derde heette Bruno. Saxo stichtte het Saksische land, dat naar hem genoemd is, en het land aan de Elbe bij de zee. De tweede broer heette Bruno, hij stichtte Brunswijk en Westfalen, dat gelegen is aan de Wezer, en daar bouwde hij een steenhuis genaamd Brunsberg. De derde heette Friso, naar hem is Friesland genoemd. En deze Friso kreeg zeven zonen en een dochter. En hij zette elke zoon in een afzonderlijk zeeland van de zeven zeelanden. En de dochter, Wymede, zij is ook vernoemd, zette hij in Wymidisland, dat omringd wordt door water, Hilderici, Dithmarschen en Hadeln. Dit gebied wilden de broers uitbreiden, het ligt tussen de Wezer en de Elbe. Weinigen wonen daar en ze zijn verdreven naar Hammerste Stade, een gebied dat daar aan grenst. Deze landen heten: Haddingaland, Dithmarschen en het land Kehdingen. Deze zijn voortgekomen uit het Wimkemaland (de gouw Wimodi).

Brontekst: Handschrift uit het Regionaal Historisch Centrum Groninger Archieven (Ommelander Archieven, inv. no. 60, f. 10v-11v.)
Transcriptie: J.E. Heeres, 'Een manuscript van een Oud Friesch Kronijkje, berustende op het Rijksarchief te Groningen', De Vrije Fries 17 (1890), p. 437-448.
Vertaling en bewerking: Bouwe Brouwer

 
 
 
Copyright 2011-2015 J.F.D. Bruinsma, bijgewerkt op 12 juli 2015
 
Joost Bruinsma
J.F.D. Bruinsma
Biografien:
Anastasius Bruinsma
Jozef Bruinsma
Koos Bruinsma
Christoffer Bruinsma
Gerrit Bruinsma

Westkapelle 1914